5 октябрҙә Ейәнсура районының Бәләкәй Муйнаҡ ауылында Башҡорт бойондороҡһоҙ форумы тарафынан ойошторолған хәтер акцияһы үтте. Акция сиктәрендә Бәләкәй Муйнаҡ ауылында башҡорт халҡы батыры, XVIII быуатта ихтилалдарҙа әүҙем ҡатнашҡан Сураш (Сурағол) батырға таш һәйкәле ҡуйылды. Акцияла, йәмғеһе, таш урынлаштырған саҡта, 100-ләп кеше булды.
Ошо акцияла ”КYК БYРЕ” хәрәкәтенең лидерҙары Тимур Мөхтәров һәм Азат Сәлмәнов та ҡатнашҡайны.
Былтыр октябрь башында ”КYК БYРЕ” Мәләүез районынынң Ергән ҡасабаһы ергәһендә хәтер акцияһы үткәрҙе.
Иншалла, хәтер акцияларҙы үткәреү беҙҙең халыҡта матур традицияға әйләнә бар. Йыл һайын 11 октябрь алдында башҡорттарҙың үҙаллығы өсөн көрәшкән батырҙарҙы иҫкә алһаҡ, был Республика көнөн лайыҡлы ҡаршы алыу буласаҡ.

ТАРИХИ БЕЛЕШМӘ

Сурағол Колмырҙа улы (1711-1773), халыҡ хәтерендә Сураш батыр һәм Сураш Мәргән исемдәре менән билдәле Бөрйән ырыуы батырҙарынын береһе.
Әмин батырҙын бер туған ағаһы, 1737-1738 йылдарҙағы ихтилалда әүҙем ҡатнашыусы, тарихҡа Батырша ихтилалы исеме менән ингән 1755-1756 йылдарҙағы ихтилалдын беренсе уғын ҡан эскес дошманға атыусы-башлаусыһы, 1773-1775 йылдарҙағы Крәҫтиәндәр һуғышынын ҡаһарманы булған билдәле шәхес.

Кыҫҡаса мәғлүмәт. 1755 йылдын 15 майында Хоҙайбирҙе мулла, Ялан Этҡол, Әмин, Сураш, Темәс батырҙар етәкселегендә ир-егеттәр Талҡаҫ күле буйында ял итеүсе Брагинды командаһы-ние менән уҡтан үтҡәрәләр, Ырымбур-Верхнеуральск трактын хеҙмәтләндереүсе Сапсал ям станын туҙҙырып-ҡыйратып ташлайҙар.
Егор Брагин беҙҙен яҡтарға Санкт-Петербургтан аҫыл таштар эҙләп килгән була. Уның һәм командаһының халыҡты йәберләү- яфалауына түҙеме бөтҡән аҡһаҡалдар, был яуыздарҙы юҡ итмәйенсә ҡотолмаясаҡбыҙ, тип, батырҙарға фатихаларын бирәләр.
Брагин балыҡ тотҡанда гел кәмәлә булыуын, ярҙан алыҫта булыу мөмкинлеген иҫәпҡә алып, яңы ян менән уҡтар эшләргә кәрәклеге килеп тыуа. Быны Әмин батыр үҙ өҫтөнә ала. Әйтергә кәрәк, Әмин үҙе яҡын-тирәлә дан тотҡан оҫта тимерсе була. Тимерҙе сыныҡтырыу серҙәрен белгән, алыҫтарҙан батырҙар килгән уға, ҡылыс-хәнйәрҙәр зшләтергә. Эшләй Әмин алыҫҡа атырлыҡ был ҡоралды, уҡтары ла кәмә таҡтаһын ярып тишерлек була.
Өҫтәп шуны әйтергә була, был ҡорал хәҙерге ваҡытта Санкт-Петербург ҡалаһынын музейҙәренен береһендә һаҡлана икән, арбалетҡа оҡшаған тиҙәр. Ошо ҡоралда Сураш Мәргән тәүге уғы менән Брагиндын кәмәһен яра тишә ата, икенсеһендә үҙен дөмөктөрә. Сусҡа кеүек һимеҙ Брагинды Талҡаҫ күле үҙенә йота. Йәшенеп ятҡан ир-егеттәр уның командаһын бер-бер артлы сүпләй башлайҙар.
Кыҙыҡһыныусыларға Ғайса ағай Хөсәйеновтын «Канлы илле биш» тарихи романын һәм «Батырша» тарихи-биографик китабын уҡырға тәҡдим итәм.
Сураш батыр кесе улынын исемен йөрөтҡән Иҫәнбәт ауылына ниғеҙ һалыусы ла. Ауыл уртаһында Сураш батырға бик матур стела ҡуйылған.
1773 йылда Сураш батыр (62 йәшендә!) Әмин, Темәс батырҙар, уландары, яҡташтары менән Башҡорт еренә яуызлыҡ бөркөп торған Ырымбур ҡалаһын ҡамаған Пугачев гәскәрҙәре сафында һуғышалар. Калаға булған һөжүмдәрҙең береһендә үлемесле яралана.
Тыуған яҡтарына ҡайтып етә алмай Батырыбыҙ, ярты юлда мәрхум була. Яуҙаштары, уландары тарафынан хәҙерге Ейәнсура районы Бәләкәй Муйнаҡ ауылы янында ерләнә.